دندانپزشکی اطفال؛ مراقبت از لبخند امروز و فردای کودک
دندانپزشکی اطفال یعنی چه؟
دندانپزشکی اطفال به تشخیص، پیشگیری و درمان مشکلات دهان و دندان در کودکان و نوجوانان میپردازد؛ از رویش اولین دندان شیری تا رویش آخرین دندان دائمی. هدف اصلی، ایجاد تجربهای آرام و بدون ترس برای کودک و کمک به شکلگیری عادتهای سالم دهانی از سنین پایین است.
سن مناسب اولین ویزیت دندانپزشکی برای کودک
توصیه استاندارد این است که اولین معاینه دندانپزشکی کودک، حداکثر تا یکسالگی یا حداکثر ۶ ماه بعد از رویش اولین دندان شیری انجام شود.
در این ویزیت:
- وضعیت رویش دندانهای شیری بررسی میشود،
- الگوی نوشیدن شیر و تغذیه کودک ارزیابی میشود،
- روش صحیح تمیزکردن دندانها به والدین آموزش داده میشود،
- در صورت وجود پوسیدگی اولیه، قبل از پیشرفت درمان میشود.
چرا دندانهای شیری مهم هستند؟
گاهی تصور میشود «دندان شیری که میافتد، پس مهم نیست». در حالی که دندانهای شیری نقشهای بسیار مهمی دارند:
- کمک به جویدن و تغذیه صحیح کودک،
- کمک به تلفظ صحیح کلمات و تکلم،
- حفظ فضای لازم برای رویش دندان دائمی زیرین،
- اثر مستقیم روی اعتمادبهنفس و لبخند کودک.
پوسیدگی و عفونت دندان شیری میتواند هم به دندانهای دائمی آسیب برساند و هم باعث درد، تب و اختلال خواب و تغذیه شود.
علتهای شایع پوسیدگی دندان در کودکان
- مصرف مکرر تنقلات شیرین و نوشیدنیهای قندی در طول روز،
- مصرف شیر شبانه در شیشه یا شیر خشک و نخوابیدن بدون تمیزکردن دندانها،
- مسواکنزدن یا مسواکزدن ناکافی،
- شیارهای عمیق روی سطح دندانهای آسیاب که محل گیر غذا میشوند،
- سطح فلوراید ناکافی (در خمیر دندان یا آب آشامیدنی).
روشهای پیشگیری در دندانپزشکی اطفال
۱. فلورایدتراپی (ژل یا وارنیش فلوراید)
فلوراید مادهای است که به تقویت مینای دندان کمک میکند و مقاومت دندان را در برابر پوسیدگی بالا میبرد. در فلورایدتراپی، ژل یا وارنیش فلوراید توسط دندانپزشک روی دندانهای کودک قرار داده میشود.
- مخصوصاً برای کودکانی که ریسک پوسیدگی بالاتری دارند توصیه میشود،
- بهصورت دورهای (معمولاً هر ۳ تا ۶ ماه) قابل تکرار است،
- کاملاً بدون درد و ساده است.
۲. فیشورسیلانت (پوشاندن شیارهای دندان)
دندانهای آسیاب دائمی و شیری شیارهای عمیقی روی سطح جونده دارند که محل گیر غذایی میشود. در درمان فیشورسیلانت، این شیارها با مادهای همرنگ یا سفید، کمعمق و پوشانده میشوند تا احتمال پوسیدگی در این نواحی کاهش یابد.
- معمولاً برای دندانهای آسیاب دائمی تازه رویشیافته در سنین حدود ۶ تا ۸ سالگی انجام میشود،
- بدون درد و بدون تراش دندان است،
- در کودکان با ریسک بالای پوسیدگی بسیار کمککننده است.
۳. معاینات دورهای منظم
معاینه هر ۶ ماه یکبار کمک میکند پوسیدگیهای کوچک، مشکلات رویش، عادات نامناسب (مثل مکیدن انگشت) و مشکلات لثهای زود تشخیص داده شوند و قبل از شدید شدن درمان شوند.
۴. آموزش عادات صحیح بهداشت دهان
- استفاده از مسواک نرم مناسب سن کودک،
- شروع خمیر دندان فلورایددار از حدود ۳ سالگی با میزان بسیار کم (به اندازه یک دانه برنج یا نخود)،
- کمک و نظارت والدین بر مسواکزدن تا حدود ۷–۸ سالگی،
- آموزش نخ دندان برای کودکان بزرگتر در صورت نیاز.
درمانهای رایج در دندانپزشکی کودکان
- ترمیم پوسیدگی دندانهای شیری: با مواد همرنگ دندان یا مواد مخصوص دندانهای شیری انجام میشود.
- درمان عصب دندان شیری (پالپوتومی و پالپکتومی): در موارد پوسیدگی عمیق یا درد شدید برای حفظ دندان شیری تا زمان مناسب افتادن آن انجام میشود.
- روکش استیل مخصوص دندان شیری (SSC): برای دندانهای شیری به شدت تخریبشده که نیاز به پوشش کامل دارند.
- کشیدن دندان شیری غیرقابلدرمان: در مواردی که امکان حفظ دندان وجود ندارد و سپس برنامهریزی برای حفظ فضا (Space Maintainer) انجام میشود.
چگونه ترس کودک از دندانپزشکی را کم کنیم؟
- از قبل با زبان ساده و مثبت برای کودک توضیح دهید که دندانپزشک «میخواهد دندانها را تمیز و قوی کند».
- از واژههای ترسناک مثل «سرنگ»، «سوزن» یا «درد» جلوی کودک استفاده نکنید.
- سعی کنید اولین مراجعه، معاینه و پیشگیری باشد، نه زمانی که کودک درد شدید دارد.
- اجازه دهید کودک یکبار فقط برای آشناشدن با محیط و صندلی بیاید.
- در طول درمان، همکاری شما و دندانپزشک برای ایجاد فضای آرام و قابل اعتماد بسیار مهم است.
اگر دندان کودک ضربه خورد چه کنیم؟
ضربه به دندانهای شیری یا دائمی در کودکان (مثلاً هنگام بازی، زمین خوردن، دوچرخهسواری) شایع است. در این موارد:
- اگر دندان لق شده، تغییر رنگ داده یا کودک هنگام گاز زدن درد دارد، حتماً باید معاینه شود.
- در مورد دندان دائمی که کاملاً از دهان خارج شده، حتماً اورژانسی و در سریعترین زمان ممکن مراجعه کنید.
- گاهی حتی اگر ظاهر دندان طبیعی به نظر برسد، ریشه یا جوانه دندان دائمی آسیب دیده است؛ بنابراین ارزیابی رادیوگرافیک ضروری است.