عصبکشی مجدد (درمان ریشه مجدد) چیست و چه زمانی انجام میشود؟
عصبکشی مجدد یعنی چه؟
عصبکشی مجدد (Root Canal Retreatment) یعنی دندانی که قبلاً یک بار درمان ریشه (عصبکشی) شده، بهدلایلی دوباره دچار مشکل شده و لازم است مواد قبلی داخل ریشه خارج و درمان از نو انجام شود.
هدف اصلی درمان ریشه مجدد، حفظ دندان و از بین بردن مجدد عفونت یا التهاب باقیمانده است تا مجبور به کشیدن دندان و جایگزینی آن با ایمپلنت یا درمانهای دیگر نشویم.
چرا با وجود عصبکشی قبلی دوباره مشکل ایجاد میشود؟
حتی اگر عصبکشی قبلی با دقت انجام شده باشد، بهدلایل مختلفی ممکن است در طول زمان دوباره علائم درد، عفونت یا ضایعه در اطراف ریشه دیده شود. از جمله:
- وجود کانالهای مخفی یا اضافی که در درمان اول پیدا نشدهاند،
- تمیزنشدن کامل کانالها بهعلت آناتومی پیچیده ریشه،
- پرکردگی ناکافی یا کوتاه کانالها،
- نشت ترمیم یا روکش و ورود مجدد میکروبها به داخل دندان،
- شکستگی یا ترک در تاج یا ریشه دندان،
- تأخیر طولانی بین عصبکشی اولیه و بازسازی نهایی (ترمیم یا روکش).
چه علائمی میتواند نشانه نیاز به درمان ریشه مجدد باشد؟
در دندانی که قبلاً عصبکشی شده، موارد زیر میتواند زنگ خطر باشد:
- درد خودبهخودی یا درد هنگام جویدن روی همان دندان،
- تورم یا آبسه روی لثه کنار دندان (گاهی به شکل جوش چرکی کوچک)،
- وجود ضایعه (هاله تیره) در نوک ریشه در عکس رادیوگرافی،
- حس فشار، سنگینی یا ناراحتی مزمن در ناحیه درگیر،
- تغییر رنگ قابلتوجه دندان نسبت به دندانهای کناری.
تشخیص نهایی با معاینه و بررسی عکس توسط دندانپزشک انجام میشود و همیشه هر درد یا ناراحتی به معنای نیاز قطعی به درمان مجدد نیست.
مراحل عصبکشی مجدد چگونه است؟
درمان ریشه مجدد از نظر کلی شبیه درمان ریشه بار اول است، با این تفاوت که مرحله مهمی به نام «خارجکردن مواد قدیمی» به آن اضافه میشود و معمولاً دقت و زمان بیشتری نیاز دارد:
- ۱. معاینه و تهیه رادیوگرافی (و در صورت نیاز CBCT): برای بررسی طول ریشهها، وضعیت مواد قبلی، وجود ضایعه و ارزیابی امکان درمان.
- ۲. بیحسی موضعی: برای راحتی کامل بیمار، ناحیه مربوطه بیحس میشود.
- ۳. برداشتن ترمیم یا روکش قدیمی: در صورت وجود روکش یا ترمیم قدیمی، بهصورت کنترلشده باز میشود تا به دهانه کانالها دسترسی پیدا شود.
- ۴. خارج کردن ماده پرکردگی قبلی ریشه: با ابزارهای مخصوص، مواد گوتاپرکا و سیلر از داخل کانالها خارج میشود.
- ۵. جستجو و شناسایی کانالهای مخفی: کانالهای احتمالی اضافی با دقت بیشتر و در صورت امکان با بزرگنمایی بررسی میشوند.
- ۶. تمیز کردن و شکلدهی دوباره کانالها: مشابه درمان اولیه، اما با تأکید بیشتر بر حذف بافتها و آلودگیهای باقیمانده.
- ۷. شستشو و ضدعفونی دقیق: با محلولهای شستشو و گاهی روشهای کمکی برای کاهش بار میکروبی.
- ۸. پرکردن مجدد کانالها: پس از خشککردن، کانالها مجدداً با مواد مناسب پر میشوند.
- ۹. ترمیم نهایی یا روکش: روی دندان با ترمیم موقت یا دائمی بسته میشود و در دندانهای خلفی معمولاً روکش توصیه میگردد.
آیا عصبکشی مجدد دردناک است؟
مانند درمان ریشه اولیه، با بیحسی مناسب، مراحل اصلی درمان ریشه مجدد باید بدون درد و قابلتحمل باشد. بعد از درمان:
- کمی حساسیت یا درد خفیف هنگام جویدن تا چند روز طبیعی است؛
- معمولاً با مسکنهای ساده تجویزشده قابلکنترل است؛
- اگر درد شدید، تورم یا تب ایجاد شد، باید سریعاً به مطب اطلاع دهید.
درمان ریشه مجدد چقدر موفق است؟
میزان موفقیت درمان ریشه مجدد به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- میزان تخریب دندان و بافت باقیمانده،
- شدت و وسعت ضایعه در اطراف ریشه،
- وجود یا عدم وجود ترک و شکستگی ریشه،
- امکان دسترسی کامل به تمام کانالها،
- کیفیت ترمیم و روکش نهایی.
در بسیاری از موارد، اگر شرایط مناسب باشد، درمان ریشه مجدد میتواند دندان را برای سالها در دهان نگه دارد و از کشیدن آن جلوگیری کند.
چه زمانی به جای عصبکشی مجدد، جراحی ریشه یا کشیدن دندان پیشنهاد میشود؟
در برخی موارد، درمان ریشه مجدد بهترین انتخاب نیست یا شانس موفقیت پایینی دارد. مثلاً وقتی:
- دندان ترک یا شکستگی عمودی واضح داشته باشد،
- مقدار بافت سالم باقیمانده بسیار کم باشد و امکان ترمیم مناسب وجود نداشته باشد،
- پست یا ساختارهایی در ریشه وجود داشته باشد که خارجکردن آنها به دندان صدمه شدید میزند،
- با وجود درمان مجدد، ضایعه نوک ریشه بهبود نیابد.
در این شرایط ممکن است جراحی ریشه (اپیکو) یا در نهایت کشیدن دندان و جایگزینی با ایمپلنت بهعنوان گزینههای درمانی مطرح شوند.
مراقبتهای بعد از عصبکشی مجدد
توصیههای کلی بعد از درمان ریشه مجدد مشابه عصبکشی اولیه است:
- تا زمانی که ترمیم یا روکش نهایی انجام نشده، روی آن دندان غذای خیلی سفت نجوید.
- مسکنهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید و از مصرف خودسرانه دارو پرهیز نمایید.
- اگر تورم، تب، درد شدید یا طعم بد مداوم در دهان داشتید، سریعاً با مطب تماس بگیرید.
- بعد از بازسازی نهایی (ترمیم یا روکش)، مراجعات دورهای برای معاینه و چکآپ را فراموش نکنید.