درمان ریشه (عصبکشی) دندان چیست؟
درمان ریشه دقیقاً برای چه دندانی انجام میشود؟
داخل هر دندان فضایی به نام «پالپ» وجود دارد که در آن رگ و عصب دندان قرار گرفته است. وقتی پوسیدگی خیلی عمیق شود، ضربه به دندان وارد شود یا ترمیمهای قدیمی نشت کنند، این پالپ میتواند ملتهب یا عفونی شود. در این شرایط معمولاً با علائم زیر روبهرو میشویم:
- درد خودبهخودی، بهخصوص شبها یا هنگام درازکش،
- حساسیت شدید به سرد و گرم که طولانیمدت باقی میماند،
- درد هنگام جویدن یا فشار روی دندان،
- گاهی تورم یا آبسه روی لثه کنار همان دندان،
- تغییر رنگ دندان (تیرهتر شدن نسبت به دندانهای کناری).
اگر در این مرحله فقط با مسکن موقتاً درد را آرام کنیم و علت اصلی درمان نشود، عفونت میتواند گستردهتر شود و به استخوان اطراف دندان و حتی صورت سرایت کند. درمان ریشه با هدف خارجکردن بافت عصبی بیمار، تمیزکردن داخل ریشه و حفظ خود دندان انجام میشود.
درمان ریشه (عصبکشی) مرحلهبهمرحله چگونه انجام میشود؟
جزئیات کار ممکن است بر اساس وضعیت هر دندان متفاوت باشد، اما بهطور کلی این مراحل طی میشود:
-
۱. معاینه و رادیوگرافی:
ابتدا دندان معاینه میشود و چند عکس رادیوگرافی برای بررسی طول ریشه، تعداد ریشهها، وضعیت عفونت و دندانهای مجاور گرفته میشود. -
۲. بیحسی موضعی:
ناحیه اطراف دندان کاملاً بیحس میشود تا هنگام کار دردی احساس نکنید. -
۳. ایجاد دسترسی به کانالها:
از طریق تاج دندان، راه ورودی کوچکی ایجاد میشود تا بتوان به کانالهای ریشه دسترسی پیدا کرد. -
۴. تمیز کردن و شکلدهی کانالها:
با ابزارهای مخصوص داخل ریشه (دستی یا روتاری)، بافت عصبی بیمار خارج میشود و دیواره کانالها تمیز و شکلدهی میگردد. -
۵. شستشو و ضدعفونی:
همزمان با کار مکانیکی، از محلولهای شستشو برای کاهش میکروبها و تمیزکردن بهتر کانالها استفاده میشود. -
۶. پرکردن کانالها:
پس از اطمینان از تمیزشدن و خشکبودن کانالها، آنها با مواد مخصوص ریشه پر میشوند تا راه ورود مجدد میکروبها بسته شود. -
۷. ترمیم تاج دندان:
در پایان، روی دندان با ترمیم موقت یا دائمی بسته میشود و در صورت نیاز، برای دندان روکش طراحی و آماده میگردد.
آیا درمان ریشه دندان را «میکُشد»؟
پرسش رایج بیماران این است که «وقتی عصب دندان را میکشیم، یعنی دندان مرده میشود؟». پاسخ این است که درمان ریشه، فقط بافت عصبی داخل دندان را که بیمار و عفونی شده خارج میکند. خود دندان هنوز از طریق رباط و استخوان اطرافش به فک متصل است و میتواند سالها مانند یک دندان طبیعی برای جویدن استفاده شود؛ فقط دیگر به سرد و گرم حساسیت عصبی نخواهد داشت.
آیا درمان ریشه درد دارد؟
با استفاده از بیحسی مناسب، بخش اصلی درمان ریشه معمولاً بدون درد و قابلتحمل است. در مواردی که دندان خیلی ملتهب باشد، گرفتن بیحسی ممکن است کمی دشوارتر شود؛ در این شرایط از تکنیکها و داروهای کمکی استفاده میشود تا حین کار بیشترین راحتی برای شما فراهم شود.
بعد از اتمام کار، احساس درد یا حساسیت خفیف تا چند روز هنگام جویدن یا فشار روی دندان طبیعی است و معمولاً با مسکنهای ساده تجویزشده کنترل میشود.
بعد از درمان ریشه چه احساسی طبیعی است؟
بعد از عصبکشی ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:
- حساسیت خفیف تا متوسط هنگام گاز زدن روی دندان،
- احساس «بلندی» دندان در یکی دو روز اول،
- کمی درد مبهم در فک یا عضلات اطراف بهدلیل بازبودن طولانی دهان.
این موارد معمولاً طی چند روز تا یکی دو هفته رو به بهبود میرود. در مدت ترمیم بهتر است روی آن دندان غذای خیلی سفت و سخت نجوید، بهخصوص اگر هنوز روکش یا ترمیم نهایی انجام نشده است.
- درد شدید و ضرباندار که با مسکنهای تجویزشده هم کنترل نمیشود،
- تورم صورت، گونه یا لثه در اطراف همان دندان،
- تب، لرز یا احساس کسالت شدید،
- شکستگی دندان یا خارجشدن کامل ترمیم موقت.
چرا بعد از عصبکشی معمولاً روکش توصیه میشود؟
دندانی که درمان ریشه شده، معمولاً در اثر پوسیدگی، ترمیمهای متعدد یا ضربه، مقدار قابلتوجهی از بافت سالم خود را از دست داده است. از طرفی بعد از عصبکشی، دندان کمی شکنندهتر میشود.
- در دندانهای عقب که فشار جویدن بسیار زیاد است، احتمال ترک یا شکستگی بدون روکش بالاتر است.
- روکش با احاطهکردن دندان، مثل یک «کمربند محافظ» عمل میکند و خطر شکستگی را کاهش میدهد.
- همزمان میتوان رنگ و شکل دندان را هم تا حدی اصلاح کرد.
برای آشنایی بیشتر با این موضوع، میتوانید مقاله «چرا بعد از عصبکشی باید دندان روکش شود؟» را در همین سایت مطالعه کنید.
اگر درمان ریشه انجام نشود چه میشود؟
در صورتی که دندانی که نیاز به درمان ریشه دارد درمان نشود، معمولاً یکی از این اتفاقها رخ میدهد:
- درد شدید بهطور دورهای برمیگردد و زندگی روزمره را مختل میکند،
- عفونت به نوک ریشه و استخوان اطراف گسترش یافته و آبسه ایجاد میشود،
- ممکن است در نهایت دندان به حدی تخریب شود که دیگر قابلدرمان نباشد و تنها گزینه کشیدن باشد.
هدف درمان ریشه این است که قبل از رسیدن به این مرحله، دندان را حفظ کنیم تا جایگزینی پیچیدهتر و پرهزینهتری مثل ایمپلنت یا بریج لازم نشود.